Order & Confusion (Orde & Verwarring) is de titel van een Engelstalig boek over de baanbrekende en monumentale reconstructie van de betekenisvolle inrichting van het twaalfde-eeuwse koor van de Sint-Servaaskerk te Maastricht dat werd geschreven door Fred B.P. Ahsmann.

De maatschappelijke orde stond vanaf het midden van de twaalfde eeuw onder grote druk. Geestelijke en bestuurlijke verwarring ontaardden in oorlogen en verscheurden de samenleving. Wie was door God aangesteld als de heerser over zijn rijk op aarde? De keizer of de paus? De onzekerheid en de felle strijd hierover waren een bron van ontreddering: aan de top en aan de basis van de maatschappelijke piramide. De vijandschap was zo groot dat de goddelijke, kosmische orde dreigde om te slaan in chaos, totale verwarring en de strijd van allen tegen allen. In de beleving van die tijd was dat waar de duivel op uit was. Het einde der tijden leek nabij. Het wachten was op de gruwelijke taferelen die in de Apocalyps van Johannes worden beschreven. Toch bestond er nog steeds de hoop dat de keizer en zijn getrouwen de goddelijke orde zouden kunnen herstellen. Precies in deze periode werd het koor van de Sint-Servaaskerk volledig vernieuwd. Er verscheen een nieuwe halfronde apsis met dwerggalerij en flankerende torens. Deze bepaalt tot op de dag van vandaag naar buiten toe het monumentale gezicht van de Sint-Servaaskerk op het Vrijthof. Ook de inrichting van het koor werd vernieuwd, met als hoogtepunt een altaar met grote stenen aanbouw waarop het prachtige en kostbare schrijn (de ‘Noodkist’) van Servatius, de patroonheilige van de kerk, werd opgesteld. Het is het enige onderdeel van deze inrichting dat nog bij de kerk wordt bewaard. Alle overige onderdelen zijn in de loop der eeuwen verloren gegaan of over verschillende collecties verspreid geraakt.

Order and confusion

De iconografie van de voorstellingen op de Noodkist, het topstuk van de Schatkamer van Sint Servaas, is onderwerp geweest van diverse studies. Nooit is men er echter in geslaagd om een samenhangend programma te ontdekken dat alle onderdelen kon verklaren. Naar nu blijkt lag de sleutel tot de oplossing buiten de Noodkist. De schrijn stond immers niet op zichzelf: nieuwe inzichten maken duidelijk dat deze deel uitmaakte van een groter geheel, een Gesamtkunstwerk, met één overkoepelend ontwerp dat zowel de liturgische inrichting als de wand- en gewelfschilderingen van het koor omvatte.

De auteur ontrafelt in dit boek stap voor stap de samenhang tussen de verschillende onderdelen. Ronduit spectaculair zijn de resultaten van het onderzoek naar de monumentale gewelvenwandschilderingen in het koor. Het iconografische programma, dat voor het eerst kon worden vastgesteld, blijkt te zijn afgebeeld in de Hortus Deliciarum, het beroemde handschrift dat abdis Herradis von Landsberg (ca. 1130-1195) samenstelde. Deze vondst en ander onderzoek maakte een eerste geslaagde analyse van de schilderingen in het koor mogelijk. Een volgende stap was een nieuwe interpretatie van de voorstellingen op de Noodkist. Schijnbaar ongebruikelijke en niet te verklaren onderdelen op de Noodkist bleken perfect op hun plaats in samenhang met de afbeeldingen op het gewelf ende wanden.

De iconografische studies worden aangevuld met de uitvoerige reconstructies van het samenstel van altaar, retabel en Noodkist; en door een beschrijving van alle inmiddels verdwenen onderdelen van de koorinrichting. Dit boek maakt duidelijk dat in het twaalfde-eeuwse koor van de Sint-Servaaskerk alle politieke, kerkelijke en theologische thema’s van de twaalfde eeuw samenkomen: de strijd tussen paus en keizer, de verschillende ideeën over de aardse macht en hemelse ordeningen de verwachte eindtijd van de Heilsgeschiedenis. Het nauw met de keizer verbonden kapittel van Sint Servaas blijkt met allebeschikbare visuele middelen stelling te hebben genomen in deze roerige periode, een tijd tussen orde en verwarring.

Het boek kost bij voorintekening € 90,- inclusief verzendkosten, na voorintekening bedragen de kosten € 105,-, inclusief verzendkosten. Voorintekenen is mogelijk door uw naam, adres, telefoonnummer en e-mailadres en het aantal exemplaren dat u wilt bestellen te mailen naar info@clavis-publicaties.nl. Het boek is ook te bestellen via de boekhandel.

 

Deze pagina delen
Email this to someoneShare on LinkedInShare on Google+Tweet about this on TwitterPin on PinterestShare on Facebook
Lees ook: