Op 5 en 6 februari 2014 vindt te Maastricht in het RHCL een tweedaags congres plaats met als thema de uitwendige aspecten van middeleeuwse documenten. Experts uit heel Europa houden lezingen over onderwerpen als het gebruik van schaaps- en geitenperkament, decoraties in grafelijke rekeningen, de archieforganisatie in de abdij van Cîteaux, en het schrift in Portugese documenten. Ook is er aandacht voor moderne digitale onderzoekstechnieken, getuige een sessie gewijd aan automatische meting van tekstdichtheid en analyse van het handschrift.

Flankerend aan het congres vinden op woensdag 5 februari 2014 tussen 12.00 uur en 13.00 uur in het RHCL publieksactiviteiten plaats. Het programma bestaat uit twee lezingen met als thema ‘dateren van middeleeuwse teksten’, en een expositie van de middeleeuwse kroonjuwelen van het RHCL die normaal gesproken veilig opgeborgen zijn in onze klimaatsbeheerste depots en slechts bij hoge uitzondering aan het publiek getoond worden.

Het programma:

12.00-12.30 uur: lezing door dr Erik Kwakkel van de Universiteit Leiden met als onderwerp:

Hoe is een ongedateerd middeleeuws document toch te dateren? (zie onderstaande toelichting)

12.30-13.00 uur: lezing door drs. Truus Roks van het RHCL met als onderwerp: als er dan wel een datum onder staat, welke dag was het toen? (zie onderstaande toelichting)

12.00-13.00 uur: expositie van onze middeleeuwse kroonjuwelen. Waaronder het oudste stuk van Nederland, gedateerd anno 950 en afkomstig van de abdij Thorn. En als absoluut topstuk het zogeheten bijbeltje van Averbode. Dit manuscript uit de twaalfde eeuw is rijk versierd met miniaturen die niet alleen artistiek op zeer hoog niveau staan maar elk met bladgoud versierd zijn!

Het publieksprogramma is voor iedereen gratis toegankelijk. Voor meer info over het congres MDAA en deelname: www.heuygens.knaw.nl. Zie ook www.rhcl.nl.

Toelichting van de sprekers:

Leren dateren

Als je niet weet wanneer iets gebeurde, mag je het dan een historische gebeurtenis noemen? Wat moet je als historicus met informatie in een bron die niet is gedateerd? Uit de Middeleeuwen zijn talrijke boeken bewaard die een beeld helpen schetsen van deze periode, maar slechts een klein aantal is van een datum voorzien. Het is dus zaak om te leren dateren: om de bron te leren plaatsen in de tijd en zo betekenis te geven aan de informatie ze bevat. Deze lezing bespreekt hoe dit proces in leren dateren

Welke dag was het toen?

Hoe kan het dat een Maastrichtse akte gedateerd is in 1293 maar dat het in werkelijkheid in 1294 plaatsvond? Dit soort vragen duiken gedurig op bij het lezen van middeleeuwse akten. Het begint er al mee dat niet overal het jaar op 1 januari begon, maar bijvoorbeeld met Pasen of met kerstmis of Goede Vrijdag of zelfs Maria Boodschap. De dag werd voornamelijk aangegeven in heiligendagen of de avond eraan voorafgaand; Sinterklaasavond en kerstavond gebruiken we nog steeds, al is het niet meer om de datum aan te duiden. Bij het oplossen van een middeleeuwse datum komen we terecht in een wereld die draaide rondom het kerkelijk jaar, waarin iedereen wist dat Maria Boodschap viel op 25 maart. Mijn publiekslezing zal u meevoeren in deze wereld, en hoe wij de middeleeuwse data kunnen terugrekenen naar de onze. Zodat wij weten welke dag het toen was.