Heemkundevereniging Heerlerheide organiseert op vrijdag 25 september na de gedwongen rustperiode in verband met het Coronavirus een lezing over de mijnwerkersstaking in 1943. Deze lezing vindt plaats op vrijdagmiddag 25 september a.s. in het Corneliushuis te Heerlerheide. Aanvang 14.00 uur.

 

mijnwerkersstaking in 1943

Monument ter nagedachtenis aan de omgekomen stakers op het kerkhof van Heerlerheide

Historicus Martin van de Weerden zal ons inleiden in de oorzaken en gevolgen van het verzet dat door arbeiders in vele steden van ons land gepleegd werd tegen de maatregelen van de Duitsers om compensatie te vinden voor de eigen economische problemen. Dit alles leidde ook bij de mijnwerkers tot protest en spontane stakingen. Voor de bezetter was dit onverteerbaar en waartoe dat geleid heeft, is op de begraafplaats in Heerlerheide tot op de dag van vandaag te zien.

De mijnwerkersstaking van 1943
Vanaf de Duitse nederlaag te Stalingrad in januari 1943 werd duidelijk dat Hitler de Tweede Wereldoorlog zou kunnen gaan verliezen. Dit zou echter nog een zeer moeizaam proces worden. Ondertussen nam de druk op de bezette gebieden gigantisch toe. Duitsland probeerde hier compensatie te vinden voor zijn eigen economische problemen.
In het voorjaar van 1943 was de spanning onder de Zuid Limburgse mijnwerkers om te snijden. Een reeks productie verhogende maatregelen had de geest van verzet aangewakkerd. Experimenten om op zondag te laten werken of de zaterdagdienst te verlengen, mislukten door een veel te lage opkomst. Het verplicht opleggen van de extra diensten leidde tot een hoger ziektepercentage. De jacht van de Duitse Sicherheitsdienst op deze zogenaamde ‘Bummelanten’ verzandde door gebrek aan medewerking van de mijndirecties.

De proclamatie van generaal Christiansen van donderdag 29 april was de lont in het kruitvat. Alle Nederlandse ex-militairen moesten zich melden voor Arbeitseinsatz in Duitsland. De bezetter hoopte hiermee een dubbel doel te bereiken. Enerzijds werd het gebrek aan Duitse arbeidskrachten opgevangen. Anderzijds zou bij een mogelijke geallieerde landing een stevige bron van verzet al uit de weg geruimd zijn. Deze proclamatie leidde tot een storm van protest en spontane stakingen, vooral in Twente en in Limburg. In totaal zouden 500.000 arbeiders het werk neer leggen. Op vrijdag 30 april eiste politiechef Rauter de mogelijkheid van standrechtelijke executie. Een extra bataljon Ordnungspolizei werd naar Maastricht gestuurd. In het mijnbouwgebied werden de eerste 170 arrestaties verricht.

Op zaterdag 1 mei kwam nog geen 10% van de mijnwerkers opdagen. De mijndirecties vreesden een bloedbad en haalden de grote meerderheid van de nachtploeg over om het werk weer te hervatten. De Duitse ambtenaren waren tevreden, maar de SD en SS wilden bloed zien! De Duitse ambtenaar Hirschfeld zou aan Rauter gevraagd hebben: “Was wollen Sie, Leichen oder Kohle?” Op zondag 2 mei vonden in het heidegebied De Hamert bij Venlo zeven executies plaats. Onder de slachtoffers bevonden zich drie mijnwerkers: Savelsberg en Tempelaars uit Heerlerheide en Toussaint uit Hoensbroek. Ze werden weggestopt in een geheim massagraf. Tot 1946 zouden de nabestaanden in tergende onzekerheid blijven over het lot van hun geliefden. Toen pas maakte één van de daders hun eervolle herbegrafenis mogelijk. Onder dreiging van nieuwe executies gingen op dinsdagavond 4 mei praktisch alle mijnwerkers weer aan het werk.

Martin van der Weerden
Martin van der Weerden is historicus, leraar geschiedenis aan het Bernardinuscollege, voorzitter van Kring Parkstad (de Oude Mijnstreek!) van LGOG en zoon van een mijnwerker.

Wij hopen u bij de lezing te mogen begroeten. Uiteraard zullen de corona-voorschriften te allen tijde in acht worden genomen.
Aanmelden via: info@heemkundevereniging-heerlerheide.nl